Psikoterapi Neden Bazı Kişilerde İşe Yaramaz?

Terapiye düzenli gidiyor, anlatıyor, hatta neden böyle hissettiğinizi artık biliyor olabilirsiniz. Ama içinizde bir şey değişmiyorsa, "bende mi bir sorun var, terapi mi işe yaramıyor" diye düşünmeniz çok anlaşılır. Bu soruyu soran kişi, zaten emek vermiş biridir.

Net cevabı baştan vereyim: psikoterapi güçlü bir araçtır ama herkeste, her dönemde aynı şekilde işlemez. İlerlememe çoğunlukla terapinin yetersizliğinden değil, o sırada hangi noktaya dokunulduğundan kaynaklanır.

Klinik deneyimim gösteriyor ki terapi, ilerlemediği zaman çoğu kişiye kendi eksikliği gibi görünür. Oysa aşağıdaki durumların her biri ayrı bir nedene işaret eder ve ayrı bir çözüm ister.

Anlıyorum ama rahatlamıyorum, neden?

Zihin anlamaya hazırdır, ama beden henüz hazır değildir.

Kişi anlatır, fark eder, içgörü geliştirir; ama rahatlamaz. Çünkü sinir sistemi sakinleşmeden ruhsal değişime izin vermez. Bu durumda terapide konuşulanlar doğrudur, ancak bedenin sakinleşmesi için ayrı bir zaman gerekir.

Terapide takılma neden olur?

Kişi hayatında nasıl bağlanıyorsa, terapiste de öyle bağlanır. Ya aşırı uyum sağlar ya da kontrol etmeye çalışır.

Bu durumda psikoterapi konuşulan içerikte değil, terapi ilişkisinin kendisinde tıkanır. Bu fark edilmezse tıkanıklık açılamaz.

Çok şey anlatıp hiçbir şey hissetmemek ne anlama gelir?

Bazen terapide düşünceler konuşulur ama duyguyla temas kurulmaz. Kişi çok şey anlatır, ama hiçbir şey hissetmiyor gibidir.

Burada sorun, kişinin kendini korumak için duygularını kapatmasıdır. Kapatma bir savunmadır; kişi bunu çoğu zaman bilerek yapmaz.

Belirti kimliğin bir parçası olabilir mi?

Bazı kişiler için belirti, acıdan çok ruhsal çöküşü engelleyen bir kimliktir. "İyileşmek" bu kişiler için tanıdık bir benliği kaybetmek anlamına gelir.

Çünkü değişim, güvenli olandan uzaklaşmayı gerektirir. Terapi bu yüzden, ilerlemek isteyen taraf ile korumak isteyen taraf arasında kalabilir.

Psikoterapi için henüz erken olabilir mi?

Evet. Bazı kişiler için psikoterapi henüz erkendir.

Doğru terapist doğru terapiyi yanlış evrede uyguladığında, bu yalnızca etkisiz kalmaz; bazen zarar da verebilir. Çünkü terapi, kişiyi henüz taşıyamayacağı şeylerle yüzleştirebilir. Benlik bütünlüğü zayıfken yapılan derinleşme iyileştirmez, yük bindirir.

Terapi acıyı siler mi?

Bazı kişiler terapiden çözüm değil, acıdan kurtarılmak bekler. Oysa terapi acıyı silmez, onu taşınabilir hale getirir.

Bu beklenti düzeltilmezse hayal kırıklığı kaçınılmaz olur.

Peki terapi ilerlemiyorsa ne yapılır?

Psikoterapinin ilerlememesi, çoğunlukla terapinin yetersiz olduğunu değil, ruhsal yapının henüz temas etmeye hazır olmadığı bir yere dokunulduğunu gösterir. En derin dönüşümler, doğru zamanda ve doğru hedefle uygulandığında başlar.

Kendinize sorabileceğiniz soru

Terapide ilerlemediğinizi düşünüyorsanız, şunu sorun:

"Terapide konuştuklarımı hissediyor muyum, yoksa sadece anlatıyor muyum?"

Bu iki cevap farklı yerlere çıkar. Anlatıp hissetmiyorsanız, sorun içerik değil, duygularla temas kurulamamasıdır. Hissedip rahatlamıyorsanız, bedenin sakinleşmesi için daha fazla zamana ihtiyaç vardır.

Bu ayrımı terapistinizle paylaşmak, oturumların yönünü değiştirebilir. Çünkü "terapi işe yaramıyor" cümlesi tek başına çok geniştir; hangi noktada tıkandığınız ise çalışılabilir bir bilgidir.

Uzm. Dr. Alper Baş — Psikiyatri ve Psikoterapi