Psikiyatri Her Şeyi Çözer mi? Tedaviden Ne Beklemeli?

Tedaviye başlarken insan, bir şeylerin düzeleceğine inanmak ister. Bu çok doğal; çünkü kimse uzun süre yük taşımak için bir hekime başvurmaz. Ama beklenti ile tedavinin gerçekten yapabildiği şey birbirinden uzaklaştığında, hayal kırıklığı iyileşmenin önüne geçebilir.

Net cevabı baştan vereyim: psikiyatride çözülmesi istenen şey ile çözülmesi mümkün olan şey her zaman aynı değildir.

Klinik deneyimim gösteriyor ki bu fark anlaşılmadığında iyilik hali yanlış tanımlanır. Aşağıda tedavinin neyi yapıp neyi yapamayacağını tek tek anlatıyorum.

Psikiyatri hayatın yüklerini ortadan kaldırır mı?

Hayır. Psikiyatri, insan olmanın doğal yüklerini ortadan kaldıramaz.

Ama o yüklerin altında ezilip dağılmayı önleyebilir. Bu küçük bir vaattir ama gerçekçi bir hedeftir.

Her zorlanma klinik bir bozukluk mudur?

Değildir. Bazı zorlanmalar hayatla kurulan ilişkinin bedelidir ve ödenmek zorundadır.

Tedavi burada hayatı değiştirmez, kişinin dayanma kapasitesini düzenler.

İlaç mutlu bir ruh hali verir mi?

İlaçlar mutlu bir ruh hali üretmek için verilmez. Dağılmayı durdurmak, dalgayı sakinleştirmek için verilir.

İlaçlar fırtınayı bitiremeyebilir ama batmayı engeller. Bu fark, ilaçtan ne beklenmesi gerektiğini belirler.

Psikoterapi kişiliği değiştirir mi?

Psikoterapi kişiliği sil baştan yazamaz. Bunun yerine kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi değiştirir ve kendisiyle daha az çatışmasını sağlar.

Bu çoğu zaman en zor ama en kalıcı değişimdir.

Belirtiler tamamen kaybolmaz mı?

Bazı belirtiler azalır ama tamamen kaybolmaz. Bu çoğu zaman başarısızlık değil, insan mizacının doğal bir sınırıdır. Psikiyatri bu sınırı inkâr etmez.

Peki iyilik hali nedir?

Psikiyatrik iyilik hali sürekli iyi hissetmek değildir; çünkü böyle bir beklenti, normal duygu dalgalanmalarını bile başarısızlık gibi gösterir.

İyilik hali, hayatı sürdürebilmek, rolleri koruyabilmek ve ilişkide kalabilmektir. Yani çoğu zaman hayatı işlevsel biçimde sürdürebilmektir.

Tedavi hayatı kolaylaştırmak zorunda değildir. Ama hayatı daha yönetilebilir ve taşınabilir hale getirmeyi, daha az hasarla ilerlemeyi mümkün kılar. Bazen başarı tam olarak budur.

Peki tedavinin gücü nerededir?

Psikiyatrinin gücü her şeyi çözmesinde değil, neyi hedef alıp değiştirebileceğini ve nerede duracağını bilmesindedir. Bazen danışana yapılabilecek en büyük iyilik, bu noktada dengede durabilmeyi sağlamaktır.

Kendinize sorabileceğiniz soru

Tedaviden ne beklediğinizi netleştirmek için şunu sorun:

"Ben hayatımın yükünün kalkmasını mı bekliyorum, yoksa o yükün altında dağılmadan ilerleyebilmeyi mi?"

Bu iki beklenti farklı sonuçlar doğurur. Yükün kalkmasını bekliyorsanız, tedavi sizi hayal kırıklığına sürükleyebilir; çünkü bunu tek başına yapabilecek bir tedavi yoktur. Dağılmadan ilerlemeyi bekliyorsanız, tedavinin gerçekten verebildiği şeyi istiyorsunuz demektir.

Bu ayrımı görüşmenin başında hekiminizle paylaşmak, tedavinin hedefini birlikte doğru yere koymanızı sağlar. Çünkü iyi bir tedavi, vaat ettiğini yapan tedavidir; vaadin boyutunu bilmek de bunun yarısıdır.

Uzm. Dr. Alper Baş — Psikiyatri ve Psikoterapi